واژه‌نامه‌ی مالی و حقوقی خیریه‌ها

وقف نگه‌داشتن اصل یک دارایی و اختصاص دائمی منافع آن به هدفی خیر است.

دارایی وقف‌شده دیگر قابل فروش، بخشش یا ارث بردن نیست و تنها درآمد آن خرج هدف تعیین‌شده می‌شود. در صورت‌های مالی خیریه‌ها، درآمد حاصل از موقوفات معمولاً جدا از ک…

نذر تعهد شخصی برای انجام کاری خیر است، معمولاً مشروط به برآورده شدن حاجتی.

نذر بر خلاف وقف محدودیت دائمی بر دارایی ایجاد نمی‌کند و معمولاً یک پرداخت یا اقدام یک‌باره است. کمک‌های نذری در گزارش‌های مالی معمولاً درون «کمک‌های مردمی نقدی»…

صدقه کمک مالی داوطلبانه و بدون انتظار بازگشت است که در هر زمان و به هر میزان انجام می‌شود.

صدقه بر خلاف زکات مقدار و زمان معین ندارد. بسیاری از خیریه‌های ایرانی صندوق صدقات دارند و درآمد آن را زیر عنوان «کمک‌های مردمی» یا گاهی جداگانه به‌عنوان «صندوق»…

زکات پرداخت واجبی است که با رسیدن دارایی مشخص به حد نصاب و گذشت یک سال بر آن تعلق می‌گیرد.

زکات بر خلاف صدقه مقدار، موارد و مصارف تعیین‌شده دارد. برخی مؤسسه‌ها زکات را جدا از سایر کمک‌ها نگه می‌دارند چون مصرف آن محدود است؛ این تفکیک اگر در صورت مالی م…

خمس پرداخت واجب یک‌پنجم از مازاد درآمد سالانه پس از کسر هزینه‌های زندگی است.

خمس معمولاً از مسیر مراجع تقلید یا دفاتر رسمی پرداخت می‌شود و کمتر از طریق خیریه‌های عمومی جمع‌آوری می‌گردد. مؤسسه‌ای که خمس دریافت می‌کند معمولاً مجوز جداگانه‌…

سازمان مردم‌نهاد یا سمن، تشکلی غیردولتی و غیرانتفاعی است که با اراده‌ی داوطلبانه‌ی اعضا تشکیل می‌شود.

«خیریه» زیرمجموعه‌ای از سمن‌هاست که هدفش کمک به گروه‌های نیازمند است. سمن‌ها در ایران بسته به حوزه‌ی فعالیت از وزارت کشور، سازمان بهزیستی یا دستگاه‌های تخصصی مج…

مجوز فعالیت پروانه‌ی رسمی است که به یک خیریه اجازه‌ی جمع‌آوری کمک و ارائه‌ی خدمت می‌دهد.

بسته به حوزه، صادرکننده می‌تواند سازمان بهزیستی، وزارت کشور یا نهاد تخصصی دیگری باشد. مجوز تاریخ اعتبار دارد و باید تمدید شود. ناهید مجوزی را معتبر می‌شمارد که…

شماره ثبت شناسه‌ای است که هنگام ثبت رسمی یک مؤسسه در اداره‌ی ثبت شرکت‌ها به آن داده می‌شود.

شماره ثبت هویت حقوقی مؤسسه را قابل راستی‌آزمایی می‌کند؛ بدون آن نمی‌توان مطمئن شد مؤسسه‌ای که کمک می‌گیرد اصلاً وجود حقوقی دارد. این شماره با «شناسه ملی» که عدد…

صورت مالی گزارش رسمی درآمدها، هزینه‌ها و وضعیت دارایی یک مؤسسه در یک دوره‌ی مالی است.

صورت مالی «حسابرسی‌شده» یعنی یک مؤسسه‌ی حسابرسی دارای مجوز آن را بررسی و تأیید کرده است. حسابرسی‌نشده بودن به‌معنای نادرستی نیست، اما اتکاپذیری کمتری دارد. در ا…

هزینه اداری و عمومی بخشی از مخارج است که صرف اداره‌ی خودِ مؤسسه می‌شود، نه مستقیماً صرف مددجویان.

شامل اجاره، حقوق کارکنان اداری، حسابداری و مانند آن‌هاست. نسبت بالای این هزینه لزوماً بد نیست — مؤسسه‌ای که کارکنان متخصص دارد ممکن است اثربخش‌تر باشد — و ناهید…

هزینه جذب کمک مخارجی است که برای جلب کمک‌های تازه خرج می‌شود، مانند تبلیغات و کمپین‌ها.

این هزینه معمولاً جدا از هزینه اداری گزارش می‌شود چون ماهیت متفاوتی دارد: سرمایه‌گذاری برای درآمد آینده. تفکیک آن نشانه‌ی گزارش‌دهی دقیق‌تر است.

تطبیق‌نیافته بخشی از منابع یک دوره است که در گزارش منتشرشده به مصرف مشخصی نسبت داده نشده است.

این عدد از یک محاسبه‌ی ساده به دست می‌آید: مجموع منابع در دسترس، منهای هر چیزی که گزارش شده. یک نتیجه‌ی حسابداری است و به‌هیچ‌وجه به‌معنای سوءاستفاده، پنهان‌کار…

امتیاز شفافیت ناهید عددی است که نشان می‌دهد یک خیریه چه مقدار از اطلاعات خود را منتشر کرده است.

این امتیاز در چهار محور محاسبه می‌شود و از مجموع امتیازهای <em>ارزیابی‌شده</em> بیان می‌گردد، نه از صد. معیارهایی که هنوز بررسی نشده‌اند جداگانه گزارش می‌شوند و…

مددجو کسی است که از خدمات یک مؤسسه‌ی خیریه بهره‌مند می‌شود.

انتشار تعداد مددجویان یکی از معیارهای امتیاز شفافیت ناهید است، چون بدون آن نمی‌توان فهمید یک مؤسسه در چه مقیاسی کار می‌کند. نام و مشخصات مددجویان هرگز نباید منت…

خیّر کسی است که از دارایی خود به مؤسسه یا فرد نیازمند کمک می‌کند.

در گزارش‌های مالی، کمک‌های خیّرین حقیقی معمولاً زیر «کمک‌های مردمی نقدی» و کمک‌های شرکت‌ها زیر «کمک‌های سازمانی» می‌آید. تفکیک این دو نشان می‌دهد یک مؤسسه چقدر…

شناسه ملی عددی یازده‌رقمی و یکتا است که هویت حقوقی و مالیاتی سازمان را نزد کلیه مراجع رسمی مشخص می‌کند.

هر سازمان مردم‌نهاد، مؤسسه خیریه یا شرکت ثبت‌شده در ایران ملزم به داشتن شناسه ملی معتبر است. با داشتن این شناسه می‌توان آخرین وضعیت ثبتی، آگهی‌های رسمی روزنامه…

حسابرسی مستقل فرایند بازرسی و ارزیابی بی‌طرفانه صورت‌های مالی خیریه توسط مؤسسه حسابرسی معتمد است.

مؤسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی ایران با استانداردهای ملی حسابداری اسناد مالی، فاکتورها، حساب‌های بانکی و ترازنامه را بررسی کرده و گزارش حسابرس و بازرس…

گزارش بازرس قانونی اعلام‌نظر رسمی فرد یا مؤسسه منتخب مجمع درباره صحت عملیات و تطابق اقدامات هیئت مدیره با اساسنامه است.

بازرس قانونی موظف است اطمینان حاصل کند که منابع جمع‌آوری‌شده دقیقاً در راستای اهداف تعیین‌شده در اساسنامه مؤسسه هزینه شده‌اند و هیچ‌گونه انحراف یا سوءاستفاده‌ای…

بودجه عملیاتی پیش‌بینی تفصیلی درآمدها و برنامه‌های اجرایی خیریه برای دوره مالی پیش‌رو بر پایه اهداف است.

انتشار بودجه سالانه نشان می‌دهد خیریه برای هر ریال دریافتی برنامه مشخصی دارد و منابع را به صورت تصادفی هزینه نمی‌کند. خیریه‌های شفاف انحراف بودجه (تفاوت میان ار…

معافیت مالیاتی ماده ۱۳۹ امتیاز قانونی عدم پرداخت مالیات برای خیریه‌هایی است که نظارت مالی را پذیرفته‌اند.

بر اساس ماده ۱۳۹ قانون مالیات‌های مستقیم، کمک‌ها و هدایای دریافتی نقدی و غیرنقدی مؤسسات خیریه و عام‌المنفعه مشروط بر تسلیم اظهارنامه مالیاتی و اسناد و دفاتر قان…

درآمد پایدار عایدی مستمری است که از محل سرمایه‌گذاری، موقوفات یا دارایی‌های زاینده خیریه تأمین می‌شود.

خیریه‌هایی که تنها به کمک‌های خرد روزمره متکی هستند در شرایط رکود اقتصادی با بحران مواجه می‌شوند. ایجاد درآمد پایدار از طریق پروژه‌های عام‌المنفعه مولد، سپرده‌ه…

اموال غیرمنقول دارایی‌های ملکی و ثابتی همچون زمین، ساختمان درمانی و آسایشگاه است که قابل انتقال فیزیکی نیستند.

ارزش اموال غیرمنقول خیریه‌ها باید در یادداشت‌های همراه صورت‌های مالی با جزئیات ارزش دفتری و کارشناسی روز گزارش شود. شفافیت در فهرست املاک متعلق به خیریه اطمینان…

وقف پول اختصاص اصل مبالغ وجوه نقد در قالب سپرده پایدار عام‌المنفعه است به‌گونه‌ای که سود آن خرج شود.

بر خلاف وقف سنتی زمین و باغ، وقف پول امکان مشارکت عموم طبقات جامعه را با هر اندازه سرمایه در سرمایه‌گذاری‌های خیرخواهانه فراهم می‌سازد. اصل پول هرگز برداشت نمی‌…

صندوق قرض‌الحسنه سازوکاری در خیریه برای پرداخت تسهیلات مالی بدون بهره به مددجویان و نیازمندان است.

این صندوق‌ها به جای کمک بلاعوض، با هدف اشتغال‌زایی و حفظ کرامت انسانی وام‌های ضروری درمان، مسکن یا اشتغال پرداخت می‌کنند. سرمایه صندوق از بازپرداخت وام‌های قبلی…

کنترل داخلی سامانه‌ای از رویه‌ها و نظارت‌های مستمر در درون خیریه برای مهار خطای مالی و جلوگیری از اتلاف منابع است.

وجود واحد کنترل یا حسابرسی داخلی در مؤسسات خیریه تضمین می‌کند که مبالغ پرداختی توسط نیکوکاران پیش از هرگونه اقدام با دستورالعمل‌های مصوب تطابق داده شده و فاکتور…

شفافیت عملکردی افشای منظم سنجه‌های واقعی خدمات، تعداد ذی‌نفعان و خروجی عینی فعالیت‌های خیریه است.

افشای مالی لازم است اما کافی نیست؛ نیکوکار باید بداند با مبالغ اهداشده چه تعداد بیمار تحت درمان قرار گرفته‌اند، چند کودک تحصیل کرده‌اند یا چه میزان بسته معیشتی…

کمک غیرنقدی هرگونه اهدا شامل دارو، تجهیزات درمانی، بسته‌های ارزاق یا خدمات داوطلبانه است که ارزش اقتصادی دارد.

در حسابداری خیریه‌ها، کمک‌های غیرنقدی باید با ارزش منصفانه کارشناسی روز در صورت‌های مالی منعکس شوند تا تراز منابع و مصارف دقیق باقی بماند. تفکیک شفاف این هدایا…

بیمه حمایتی پرداخت حق‌بیمه تأمین اجتماعی یا تکمیلی مددجویان توسط خیریه برای حمایت پایدار از آینده آنان است.

خیریه‌های پیشرو به‌جای پرداخت مستمری نقدی ناچیز، مددجویان مستعد یا زنان سرپرست خانوار را تحت پوشش بیمه بازنشستگی قرار می‌دهند تا پس از چند سال به استقلال مالی و…

تصفیه فرایند تسویه بدهی‌ها و واگذاری مانده اموال خیریه منحل‌شده به تشکل عام‌المنفعه مشابه دیگر طبق اساسنامه است.

طبق قوانین سازمان‌های مردم‌نهاد در ایران، مؤسسان یا اعضای خیریه در زمان انحلال هیچ‌گونه حق مالکیتی بر اموال جمع‌آوری‌شده ندارند و کلیه املاک و سپرده‌ها باید تحت…

هزینه عمرانی مبالغی است که صرف ساخت، تکمیل یا خرید تجهیزات سنگین بیمارستان‌ها، مدارس و مراکز عام‌المنفعه می‌شود.

بر خلاف هزینه‌های جاری اداری و درمانی، هزینه‌های عمرانی منجر به ایجاد یک دارایی فیزیکی ماندگار برای سالیان طولانی می‌شوند و باید در سرفصل دارایی‌های در جریان تک…

مجمع خیرین شبکه‌ای سازمان‌یافته از نیکوکاران است که برای تأمین مالی پروژه‌های کلان ملی یا استانی گرد هم می‌آیند.

مجامع خیرین مدرسه‌ساز، خیرین سلامت و خیرین حامی مسکن نمونه‌های برجسته‌ای هستند که با هم‌افزایی توان مردمی در کنار دستگاه‌های دولتی به ساخت زیرساخت‌های محرومیت‌ز…