# بنیاد ناهید — دانشنامه کامل داده‌های باز و شفافیت خیریه‌های ایران

> پایگاه مستقل راستی‌آزمایی و افشای اطلاعات مالی و حاکمیتی سازمان‌های مردم‌نهاد ایران.
> ناهید میزان افشای اطلاعات را می‌سنجد، نه اثربخشی یا شایستگی اخلاقی.
> تمام اعداد از صورت‌های مالی حسابرسی‌شده استخراج شده و دارای سند دیجیتال بایگانی‌شده است.
> ناهید هیچ‌گونه وجهی دریافت، نگهداری یا هدایت نمی‌کند.

## شناسنامه خیریه‌های ایران (0 مؤسسه ارزیابی‌شده)

## واژه‌نامه تخصصی اصطلاحات مالی و حقوقی خیریه‌ها

### وقف
- **تعریف دقیق:** وقف نگه‌داشتن اصل یک دارایی و اختصاص دائمی منافع آن به هدفی خیر است.
- **توضیحات کاربردی:** دارایی وقف‌شده دیگر قابل فروش، بخشش یا ارث بردن نیست و تنها درآمد آن خرج هدف تعیین‌شده می‌شود. در صورت‌های مالی خیریه‌ها، درآمد حاصل از موقوفات معمولاً جدا از کمک‌های مردمی گزارش می‌شود، چون منبع و محدودیت مصرف آن متفاوت است.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/vaghf

### نذر
- **تعریف دقیق:** نذر تعهد شخصی برای انجام کاری خیر است، معمولاً مشروط به برآورده شدن حاجتی.
- **توضیحات کاربردی:** نذر بر خلاف وقف محدودیت دائمی بر دارایی ایجاد نمی‌کند و معمولاً یک پرداخت یا اقدام یک‌باره است. کمک‌های نذری در گزارش‌های مالی معمولاً درون «کمک‌های مردمی نقدی» می‌آیند و جدا تفکیک نمی‌شوند.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/nazr

### صدقه
- **تعریف دقیق:** صدقه کمک مالی داوطلبانه و بدون انتظار بازگشت است که در هر زمان و به هر میزان انجام می‌شود.
- **توضیحات کاربردی:** صدقه بر خلاف زکات مقدار و زمان معین ندارد. بسیاری از خیریه‌های ایرانی صندوق صدقات دارند و درآمد آن را زیر عنوان «کمک‌های مردمی» یا گاهی جداگانه به‌عنوان «صندوق» گزارش می‌کنند.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/sadaghe

### زکات
- **تعریف دقیق:** زکات پرداخت واجبی است که با رسیدن دارایی مشخص به حد نصاب و گذشت یک سال بر آن تعلق می‌گیرد.
- **توضیحات کاربردی:** زکات بر خلاف صدقه مقدار، موارد و مصارف تعیین‌شده دارد. برخی مؤسسه‌ها زکات را جدا از سایر کمک‌ها نگه می‌دارند چون مصرف آن محدود است؛ این تفکیک اگر در صورت مالی منعکس شود، نشانه‌ی افشای دقیق‌تر است.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/zakat

### خمس
- **تعریف دقیق:** خمس پرداخت واجب یک‌پنجم از مازاد درآمد سالانه پس از کسر هزینه‌های زندگی است.
- **توضیحات کاربردی:** خمس معمولاً از مسیر مراجع تقلید یا دفاتر رسمی پرداخت می‌شود و کمتر از طریق خیریه‌های عمومی جمع‌آوری می‌گردد. مؤسسه‌ای که خمس دریافت می‌کند معمولاً مجوز جداگانه‌ای برای آن دارد.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/khoms

### سازمان مردم‌نهاد
- **تعریف دقیق:** سازمان مردم‌نهاد یا سمن، تشکلی غیردولتی و غیرانتفاعی است که با اراده‌ی داوطلبانه‌ی اعضا تشکیل می‌شود.
- **توضیحات کاربردی:** «خیریه» زیرمجموعه‌ای از سمن‌هاست که هدفش کمک به گروه‌های نیازمند است. سمن‌ها در ایران بسته به حوزه‌ی فعالیت از وزارت کشور، سازمان بهزیستی یا دستگاه‌های تخصصی مجوز می‌گیرند.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/saman

### مجوز فعالیت
- **تعریف دقیق:** مجوز فعالیت پروانه‌ی رسمی است که به یک خیریه اجازه‌ی جمع‌آوری کمک و ارائه‌ی خدمت می‌دهد.
- **توضیحات کاربردی:** بسته به حوزه، صادرکننده می‌تواند سازمان بهزیستی، وزارت کشور یا نهاد تخصصی دیگری باشد. مجوز تاریخ اعتبار دارد و باید تمدید شود. ناهید مجوزی را معتبر می‌شمارد که منتشر شده و تاریخ اعتبارش نگذشته باشد.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/mojavez

### شماره ثبت
- **تعریف دقیق:** شماره ثبت شناسه‌ای است که هنگام ثبت رسمی یک مؤسسه در اداره‌ی ثبت شرکت‌ها به آن داده می‌شود.
- **توضیحات کاربردی:** شماره ثبت هویت حقوقی مؤسسه را قابل راستی‌آزمایی می‌کند؛ بدون آن نمی‌توان مطمئن شد مؤسسه‌ای که کمک می‌گیرد اصلاً وجود حقوقی دارد. این شماره با «شناسه ملی» که عددی دوازده‌رقمی است تفاوت دارد.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/shomare-sabt

### صورت مالی
- **تعریف دقیق:** صورت مالی گزارش رسمی درآمدها، هزینه‌ها و وضعیت دارایی یک مؤسسه در یک دوره‌ی مالی است.
- **توضیحات کاربردی:** صورت مالی «حسابرسی‌شده» یعنی یک مؤسسه‌ی حسابرسی دارای مجوز آن را بررسی و تأیید کرده است. حسابرسی‌نشده بودن به‌معنای نادرستی نیست، اما اتکاپذیری کمتری دارد. در امتیاز شفافیت ناهید، انتشار صورت مالی پانزده امتیاز و حسابرسی‌شده بودن آن ده امتیاز دارد.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/soorat-mali

### هزینه اداری و عمومی
- **تعریف دقیق:** هزینه اداری و عمومی بخشی از مخارج است که صرف اداره‌ی خودِ مؤسسه می‌شود، نه مستقیماً صرف مددجویان.
- **توضیحات کاربردی:** شامل اجاره، حقوق کارکنان اداری، حسابداری و مانند آن‌هاست. نسبت بالای این هزینه لزوماً بد نیست — مؤسسه‌ای که کارکنان متخصص دارد ممکن است اثربخش‌تر باشد — و ناهید درباره‌ی اندازه‌ی مناسب آن داوری نمی‌کند. آنچه می‌سنجیم این است که آیا اصلاً تفکیک و منتشر شده یا نه.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/hazine-edari

### هزینه جذب کمک
- **تعریف دقیق:** هزینه جذب کمک مخارجی است که برای جلب کمک‌های تازه خرج می‌شود، مانند تبلیغات و کمپین‌ها.
- **توضیحات کاربردی:** این هزینه معمولاً جدا از هزینه اداری گزارش می‌شود چون ماهیت متفاوتی دارد: سرمایه‌گذاری برای درآمد آینده. تفکیک آن نشانه‌ی گزارش‌دهی دقیق‌تر است.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/hazine-jazb

### تطبیق‌نیافته
- **تعریف دقیق:** تطبیق‌نیافته بخشی از منابع یک دوره است که در گزارش منتشرشده به مصرف مشخصی نسبت داده نشده است.
- **توضیحات کاربردی:** این عدد از یک محاسبه‌ی ساده به دست می‌آید: مجموع منابع در دسترس، منهای هر چیزی که گزارش شده. یک نتیجه‌ی حسابداری است و به‌هیچ‌وجه به‌معنای سوءاستفاده، پنهان‌کاری یا تخلف نیست. معمولاً یعنی گزارش با جزئیات کمتری منتشر شده است.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/tatbigh-nayafte

### امتیاز شفافیت
- **تعریف دقیق:** امتیاز شفافیت ناهید عددی است که نشان می‌دهد یک خیریه چه مقدار از اطلاعات خود را منتشر کرده است.
- **توضیحات کاربردی:** این امتیاز در چهار محور محاسبه می‌شود و از مجموع امتیازهای <em>ارزیابی‌شده</em> بیان می‌گردد، نه از صد. معیارهایی که هنوز بررسی نشده‌اند جداگانه گزارش می‌شوند و هرگز به‌جای «رد شده» به حساب نمی‌آیند. این امتیاز درباره‌ی کیفیت خدمات، اثربخشی یا شایستگی هیچ داوری نمی‌کند.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/emtiaz-shafafiat

### مددجو
- **تعریف دقیق:** مددجو کسی است که از خدمات یک مؤسسه‌ی خیریه بهره‌مند می‌شود.
- **توضیحات کاربردی:** انتشار تعداد مددجویان یکی از معیارهای امتیاز شفافیت ناهید است، چون بدون آن نمی‌توان فهمید یک مؤسسه در چه مقیاسی کار می‌کند. نام و مشخصات مددجویان هرگز نباید منتشر شود.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/madadjoo

### خیّر
- **تعریف دقیق:** خیّر کسی است که از دارایی خود به مؤسسه یا فرد نیازمند کمک می‌کند.
- **توضیحات کاربردی:** در گزارش‌های مالی، کمک‌های خیّرین حقیقی معمولاً زیر «کمک‌های مردمی نقدی» و کمک‌های شرکت‌ها زیر «کمک‌های سازمانی» می‌آید. تفکیک این دو نشان می‌دهد یک مؤسسه چقدر به تعداد کمی پشتیبان بزرگ وابسته است.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/kheyyer

### شناسه ملی
- **تعریف دقیق:** شناسه ملی عددی یازده‌رقمی و یکتا است که هویت حقوقی و مالیاتی سازمان را نزد کلیه مراجع رسمی مشخص می‌کند.
- **توضیحات کاربردی:** هر سازمان مردم‌نهاد، مؤسسه خیریه یا شرکت ثبت‌شده در ایران ملزم به داشتن شناسه ملی معتبر است. با داشتن این شناسه می‌توان آخرین وضعیت ثبتی، آگهی‌های رسمی روزنامه رسمی کشور و صورت تغییرات هیئت مدیره مؤسسه را مستقیماً راستی‌آزمایی کرد. انتشار شناسه ملی در ناهید یکی از پایه‌های ارزیابی هویت حقوقی است.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/shenase-meli

### حسابرسی مستقل
- **تعریف دقیق:** حسابرسی مستقل فرایند بازرسی و ارزیابی بی‌طرفانه صورت‌های مالی خیریه توسط مؤسسه حسابرسی معتمد است.
- **توضیحات کاربردی:** مؤسسات حسابرسی عضو جامعه حسابداران رسمی ایران با استانداردهای ملی حسابداری اسناد مالی، فاکتورها، حساب‌های بانکی و ترازنامه را بررسی کرده و گزارش حسابرس و بازرس قانونی صادر می‌کنند. در مدل شفافیت ناهید، داشتن گزارش حسابرسی رسمی مهرتأییدی بر اتکاپذیری داده‌های مالی مؤسسه است و بالاترین امتیاز را در محور مالی داراست.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/hesabresi-rasmi

### گزارش بازرس قانونی
- **تعریف دقیق:** گزارش بازرس قانونی اعلام‌نظر رسمی فرد یا مؤسسه منتخب مجمع درباره صحت عملیات و تطابق اقدامات هیئت مدیره با اساسنامه است.
- **توضیحات کاربردی:** بازرس قانونی موظف است اطمینان حاصل کند که منابع جمع‌آوری‌شده دقیقاً در راستای اهداف تعیین‌شده در اساسنامه مؤسسه هزینه شده‌اند و هیچ‌گونه انحراف یا سوءاستفاده‌ای رخ نداده است. این گزارش معمولاً به پیوست صورت‌های مالی حسابرسی‌شده ارائه می‌گردد.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/gozaresh-bazres

### بودجه عملیاتی
- **تعریف دقیق:** بودجه عملیاتی پیش‌بینی تفصیلی درآمدها و برنامه‌های اجرایی خیریه برای دوره مالی پیش‌رو بر پایه اهداف است.
- **توضیحات کاربردی:** انتشار بودجه سالانه نشان می‌دهد خیریه برای هر ریال دریافتی برنامه مشخصی دارد و منابع را به صورت تصادفی هزینه نمی‌کند. خیریه‌های شفاف انحراف بودجه (تفاوت میان ارقام مصوب و عملکرد واقعی) را در پایان سال به اطلاع نیکوکاران می‌رسانند.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/boodjeh-amaliati

### معافیت مالیاتی ماده ۱۳۹
- **تعریف دقیق:** معافیت مالیاتی ماده ۱۳۹ امتیاز قانونی عدم پرداخت مالیات برای خیریه‌هایی است که نظارت مالی را پذیرفته‌اند.
- **توضیحات کاربردی:** بر اساس ماده ۱۳۹ قانون مالیات‌های مستقیم، کمک‌ها و هدایای دریافتی نقدی و غیرنقدی مؤسسات خیریه و عام‌المنفعه مشروط بر تسلیم اظهارنامه مالیاتی و اسناد و دفاتر قانونی، از پرداخت مالیات معاف است. عدم ارسال اظهارنامه حتی برای مؤسسات معاف موجب جریمه‌های سنگین و لغو معافیت می‌شود.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/moafiat-maliati

### درآمد پایدار
- **تعریف دقیق:** درآمد پایدار عایدی مستمری است که از محل سرمایه‌گذاری، موقوفات یا دارایی‌های زاینده خیریه تأمین می‌شود.
- **توضیحات کاربردی:** خیریه‌هایی که تنها به کمک‌های خرد روزمره متکی هستند در شرایط رکود اقتصادی با بحران مواجه می‌شوند. ایجاد درآمد پایدار از طریق پروژه‌های عام‌المنفعه مولد، سپرده‌های وقفی یا املاک درآمدزا به تداوم خدمات درمانی و حمایتی مؤسسه کمک شایانی می‌کند.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/dar-amad-paydar

### اموال غیرمنقول
- **تعریف دقیق:** اموال غیرمنقول دارایی‌های ملکی و ثابتی همچون زمین، ساختمان درمانی و آسایشگاه است که قابل انتقال فیزیکی نیستند.
- **توضیحات کاربردی:** ارزش اموال غیرمنقول خیریه‌ها باید در یادداشت‌های همراه صورت‌های مالی با جزئیات ارزش دفتری و کارشناسی روز گزارش شود. شفافیت در فهرست املاک متعلق به خیریه اطمینان می‌دهد که دارایی‌های اهدایی مردم به نفع اشخاص تصرف نشده است.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/amval-gheyr-manghool

### وقف پول
- **تعریف دقیق:** وقف پول اختصاص اصل مبالغ وجوه نقد در قالب سپرده پایدار عام‌المنفعه است به‌گونه‌ای که سود آن خرج شود.
- **توضیحات کاربردی:** بر خلاف وقف سنتی زمین و باغ، وقف پول امکان مشارکت عموم طبقات جامعه را با هر اندازه سرمایه در سرمایه‌گذاری‌های خیرخواهانه فراهم می‌سازد. اصل پول هرگز برداشت نمی‌شود و منافع پایدار بانکی یا سرمایه‌گذاری آن مستقیماً صرف حمایت از نیازمندان و بیماران می‌گردد.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/vaghf-pool

### صندوق قرض‌الحسنه خیریه
- **تعریف دقیق:** صندوق قرض‌الحسنه سازوکاری در خیریه برای پرداخت تسهیلات مالی بدون بهره به مددجویان و نیازمندان است.
- **توضیحات کاربردی:** این صندوق‌ها به جای کمک بلاعوض، با هدف اشتغال‌زایی و حفظ کرامت انسانی وام‌های ضروری درمان، مسکن یا اشتغال پرداخت می‌کنند. سرمایه صندوق از بازپرداخت وام‌های قبلی مجدداً به گردش درمی‌آید و به مددجویان جدید اعطا می‌شود.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/sandogh-gharzolhasane

### کنترل و حسابرسی داخلی
- **تعریف دقیق:** کنترل داخلی سامانه‌ای از رویه‌ها و نظارت‌های مستمر در درون خیریه برای مهار خطای مالی و جلوگیری از اتلاف منابع است.
- **توضیحات کاربردی:** وجود واحد کنترل یا حسابرسی داخلی در مؤسسات خیریه تضمین می‌کند که مبالغ پرداختی توسط نیکوکاران پیش از هرگونه اقدام با دستورالعمل‌های مصوب تطابق داده شده و فاکتورها کنترل گردند. این ساختار مستقل از حسابرس بیرونی عمل می‌کند.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/hesabresi-dakheli

### شفافیت عملکردی
- **تعریف دقیق:** شفافیت عملکردی افشای منظم سنجه‌های واقعی خدمات، تعداد ذی‌نفعان و خروجی عینی فعالیت‌های خیریه است.
- **توضیحات کاربردی:** افشای مالی لازم است اما کافی نیست؛ نیکوکار باید بداند با مبالغ اهداشده چه تعداد بیمار تحت درمان قرار گرفته‌اند، چند کودک تحصیل کرده‌اند یا چه میزان بسته معیشتی توزیع شده است. ناهید در محور حاکمیت و عملکرد انتشار گزارش خروجی‌های کمی را بررسی می‌کند.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/shafafiat-amalkard

### کمک غیرنقدی
- **تعریف دقیق:** کمک غیرنقدی هرگونه اهدا شامل دارو، تجهیزات درمانی، بسته‌های ارزاق یا خدمات داوطلبانه است که ارزش اقتصادی دارد.
- **توضیحات کاربردی:** در حسابداری خیریه‌ها، کمک‌های غیرنقدی باید با ارزش منصفانه کارشناسی روز در صورت‌های مالی منعکس شوند تا تراز منابع و مصارف دقیق باقی بماند. تفکیک شفاف این هدایا از مبالغ نقدی بر دقت گزارشگری می‌افزاید.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/komak-gheyr-naghd

### بیمه حمایتی مددجویان
- **تعریف دقیق:** بیمه حمایتی پرداخت حق‌بیمه تأمین اجتماعی یا تکمیلی مددجویان توسط خیریه برای حمایت پایدار از آینده آنان است.
- **توضیحات کاربردی:** خیریه‌های پیشرو به‌جای پرداخت مستمری نقدی ناچیز، مددجویان مستعد یا زنان سرپرست خانوار را تحت پوشش بیمه بازنشستگی قرار می‌دهند تا پس از چند سال به استقلال مالی و مستمری مادام‌العمر دست یابند.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/bime-madadjoo

### تصفیه و انحلال خیریه
- **تعریف دقیق:** تصفیه فرایند تسویه بدهی‌ها و واگذاری مانده اموال خیریه منحل‌شده به تشکل عام‌المنفعه مشابه دیگر طبق اساسنامه است.
- **توضیحات کاربردی:** طبق قوانین سازمان‌های مردم‌نهاد در ایران، مؤسسان یا اعضای خیریه در زمان انحلال هیچ‌گونه حق مالکیتی بر اموال جمع‌آوری‌شده ندارند و کلیه املاک و سپرده‌ها باید تحت نظارت مقام قضایی یا سازمان ناظر به خیریه‌ای همگن منتقل شود.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/tasfieh-kheyriyeh

### هزینه عمرانی و سرمایه‌ای
- **تعریف دقیق:** هزینه عمرانی مبالغی است که صرف ساخت، تکمیل یا خرید تجهیزات سنگین بیمارستان‌ها، مدارس و مراکز عام‌المنفعه می‌شود.
- **توضیحات کاربردی:** بر خلاف هزینه‌های جاری اداری و درمانی، هزینه‌های عمرانی منجر به ایجاد یک دارایی فیزیکی ماندگار برای سالیان طولانی می‌شوند و باید در سرفصل دارایی‌های در جریان تکمیل یا دارایی ثابت ثبت شوند.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/hazine-omrani

### مجمع خیرین
- **تعریف دقیق:** مجمع خیرین شبکه‌ای سازمان‌یافته از نیکوکاران است که برای تأمین مالی پروژه‌های کلان ملی یا استانی گرد هم می‌آیند.
- **توضیحات کاربردی:** مجامع خیرین مدرسه‌ساز، خیرین سلامت و خیرین حامی مسکن نمونه‌های برجسته‌ای هستند که با هم‌افزایی توان مردمی در کنار دستگاه‌های دولتی به ساخت زیرساخت‌های محرومیت‌زدایی در سراسر ایران می‌پردازند.
- **پیوند به واژه:** https://naheed.ir/vazhename/banoo-kheyyer